خانه / فرهنگی / فضولی موقوف …

فضولی موقوف …

فضولی موقوف …

مرا به رندی و عشق آن فضول عیب کند
که اعتراض بر اسرار علم غیب کند

دکترمحمدجعفرمحمدزاده

“فضول” جمع فضل به معنی زیادی و فزونی است.این واژه گرچه بار منفی پیدا کرده است اما طبعا به خودی خود نباید چنین باشد مگر به قرائنی؛ به نظر می‌رسد از آن جهت که کسی زیاد می‌داند ویا بهتر بگویم تصور می‌کند که دانسته‌هایش باعث احاطه او بر امور عالم شده منفی است. چون هر کس هر اندازه هم که بداند دانای کل نیست و اساسا دانایی باعث تواضع است تا تبختر و عیب جویی، احتمالا حافظ هم به همین جهت در این بیت واژه فضول را به کار برده است.
شاید هم در اینجا مراد از فضول اشاره به داستان فرشتگان باشد که علیرغم قدرت و تصرفاتشان بر امور و با وجود دانایی‌ها و احاطه‌ ذاتی که خدا به آنها داده است گمان دارند که همه چیز را می‌دانند و به رموز عشق که خمیره خلقت انسان است وقوف دارند ، حافظ در جایی دیگر هم گفته است:
زاهد ار راه به رندی نبرد معذور است
عشق کاریست که موقوف هدایت باشد
و دلیل همین عدم وقوف ، فرشتگان بر کار خداوند در تعیین جانشینی آدم لب به اعتراض گشوده و گفته‌اند: این انسانی که می‌خواهی خلیفه کنی باعث فساد و خونریزی می‌شود / اتَجعَلُ فیها مَن یُفسد فیها و یَسفک الدّماء ( بقره/۳۰ )
بنابر این “فضول” را می‌توان به دارای قشوری از علم و آگاهی گفت که گمان دارد همه چیز را می‌داند و از این رو ممکن است به همه چیز با دیده تردید و حتی انکار بنگرد. و لذا حافظ در این بیت معتقد است فضول چون صاحب علومی است امر بر او مشتبه شده و به کار خداوند که سِرّش در پرده غیب است هم اعتراض می‌کند. به نظر می‌رسد حافظ آگاهی از “عشق و رندی” را که در بیت مورد نظر مترادف هم آورده است موقوف به اذن و یا اطلاع از عالم غیب دانسته است. و شاید نیم نگاهی هم به بی اطلاعی همه ما از تقدیر ازلی داشته باشد.

همچنین ببینید

شماره ۱۵۹۲ روزنامه صدای ملت

شماره ۱۵۹۰ روزنامه صدای ملت

شماره ۱۵۸۹ روزنامه صدای ملت

شماره ۱۵۸۷ روزنامه صدای ملت

شماره ۱۵۸۳ روزنامه صدای ملت

شماره ۱۵۸۱ روزنامه صدای ملت